แร่คอรันดัม หรือกากกะรุน (Corundum)

ชื่อแร่ มาจากภาษาสันสกฤต Kuruvinda หมายถึง "ruby" ทับทิม และได้เรียกชื่อ Korundum

คุณสมบัติทางฟิสิกส์ รูปผลึกระบบเฮกซะโกนาล รูปหกเหลี่ยม มีลักษณะกลางป่อง ค่อยๆ เรียวสู่ปลาย 2 ข้าง และดูคล้ายถึงเบียร์ ผลึก 6 เหลี่ยมนี้ประกอบด้วยชั้นหนาซ้อนๆ กัน มีหลายสีส่วนมากสีเทาเขียว เทาฟ้า และเทาดำ สีอื่นเรียกชื่อต่างๆ กัน เช่น สีแดง หรือสีม่วง เรียก ทับทิม (ruby) สีฟ้า หรือน้ำเงิน เรียก แซฟไฟร์ (sapphire) สีเหลือง หรือบุษราคัมไทย (yellow sapphire) สีเขียว (green sapphire) สีขาว (white sapphire) ถ้ามีรูปดาว 6 แฉก (star) จะรวมเรียกพลอย สาแหรก (star sapphire) มีความวาวแบบเพชร แข็งมากรองจากเพชร ความแข็ง 9 ค่าความถ่วงจำเพาะ 4.0-4.1 โปร่งใส หรือโปร่งแสง

คุณสมบัติทางเคมี สูตรเคมี Al₂O₃ มี Al 52.9% ที่มีสีแดงเพราะมีโครเมียมปน สีน้ำเงินเพราะมีเหล็ก กับไททาเนียม แต่มีข้อคิดอื่นว่าความแตกต่างทางกลศาสตร์จึงทำให้มีสีต่างๆ นอกจากนี้การศึกษาวิจัยต่อมามีข้อสังเกตว่า ธาตุทั้งสองคือเหล็กกับไททาเนียม เกิดอยู่ในรูปอิลเมไนท์ (FeTiO₃) ที่มีลักษณะคล้ายวุ้น ถ้าผ่านสารละลาย Co(NO₃)₂ แล้วให้อุณหภูมิสูงมากๆ จะมีสีน้ำเงินจัด

ลักษณะเด่น และวิธีตรวจ แข็งมาก เพชรและผงขัดบางชนิดเท่านั้นที่จะขูดเข้า รูปผลึกเด่นชัดบ่งว่าเป็นแร่นี้ ทับทิมนั้นสีบอกชัด รูปร่าง และที่สังเกตอีกอย่างคือ บนผิวหน้าเรียบจะมีรอยสามเหลี่ยม ความวาวคล้ายเพชร ไม่หลอมในอุณหภูมิสูงธรรมดา (2,050 องศาเซลเซียส) และไม่ละลายในกรด

การกำเนิด พบเกิดในหินชนิดต่างๆ แต่แหล่งที่สำคัญๆ ส่วนมากพบในหินแปร เช่น หินปูนที่เป็นผลึกนอกจากนี้ก็มีหินเปกมาไทท์ ในหินอัคนี พวกหินไซยีไนท์ หินเนฟิลีนไซยีไนท์ ในหินบะซอลท์พบน้อยแหล่ง ในประเทศไทยแร่นี้พบเกิดในหินบะซอลท์ หรือที่ชาวบ้านขุดพลอยที่จันทบุรีเรียกหินตับเป็ด แหล่ง ในประเทศไทย พบที่ จ.จันทบุรี ตราด กาญจนบุรี แพร่ และสหรัฐอเมริกา ต่างประเทศ แหล่งที่มีชื่อ คือ พม่า ลังกา ออสเตรเลีย และสหรัฐอเมริกา

ประโยชน์ เป็นรัตนชาติมีค่าสูงคือทับทิม (ruby) สีน้ำเงินรองลงไป ส่วนสีอื่นๆ ก็ยิ่งมีค่าต่ำลงไป ขนาดเล็กละเอียด หรือเนื้อไม่ดีเจียระไนไม่ได้ ใช้ประโยชน์เป็นวัสดุขัดถู อาจนำไปอัดเป็นแผ่นกลมสำหรับตัดโลหะ และขัดเลนส์ให้เรียบ ถ้าทาบนผ้า หรือแผ่นกระดาษใช้ขัดโลหะ ไม้เนื้อแข็ง กระจกแว่นต่างๆ ทับทิมเคยใช้ในการทำแสงเลเซอร์