PATCHRA PERSONAL LIBRARY คลังความรู้เพื่อส่งเสริมการค้นคว้าวิจัยด้านสังคมศาสตร์

Custom Search

07-09-2010 17:20

เกี่ยวกับเรา

ติดต่อสอบถาม

ประวัติศาสตร์

รัฐศาสตร์

วารสารศาสตร์และสื่อสารมวลชน

อุบลรัตน์ ศิริยุวศักดิ์

ชัยวัฒน์ สถาอานันท์

30792

Online: 9 user(s)

สปิเนล (spinel)

สปิเนล (spinel)

เสน่ห์คลาสสิคแห่งสีสันของอัญมณี

หากมีคำถามว่า อัญมณีชนิดใดที่เหมือนทับทิมมากที่สุด คำตอบคงหนีไม่พ้น "สปิเนล" และหลายท่าน ยังมีคำถามต่อว่า สปิเนล ไม่มีชื่อในภาษาไทยหรือไร ใคร่ขอชี้แจงในที่นี้ว่า spinel ไม่มีชื่อเฉพาะในภาษาไทย แต่พ่อค้าพลอยหลายคนคงรู้จักในชื่อของ "พลอยสีแดงเนื้ออ่อน" ที่ทำให้หลายคน ..หนาว.. เพราะความกลัว ...กลัวว่าจะซื้อผิด ในราคาของทับทิม... เพราะความ เหมือน ที่ยากจะแยก ชื่อสปิเนล (spinel) บ้างก็ว่ามาจากภาษาละติน คือ spina ซึ่งแปลว่าหนาม บ้างก็ว่ามาจากคำว่า spinos ซึ่งหมายถึง burning gem และบ้างก็ว่ามาจาก spinthair ซึ่งแปลว่า spark ใครจะเชื่อตำราใดก็แล้วแต่ อย่าเรียกผิดเป็นทับทิมก็ใช้ได้

เพราะสปิเนลเป็นอีกชนิดหนึ่ง ของอัญมณีที่เด่นไม่แพ้ทับทิม และอาจมีเสน่ห์มากกว่า เพราะโทนสี ที่แปลกตา... มากสี จนเรียกได้ว่า ไม่มีอัญมณีชนิดใด หลากสีเท่า สปิแนล มีหลายสีตั้งแต่ แดง, แดงชมพู, ชมพู, แดงส้ม, แดงน้ำตาล, ส้มน้ำตาล, น้ำเงิน, ม่วงแดง, เขียว, เหลือง, ขาวใส จนกระทั้งถึงสีดำ แต่สีที่นิยม และราคาดีที่สุดคงจะหนี ไม่พ้นสีแดงสด และสีชมพู สีที่หายาก และนานครั้ง จะได้พบในตลาด คือสีม่วงแดง คุณภาพของสปิเนลจะไล่ตั้งแต่ แดงสดบริสุทธ์ จนถึงแดงแกมส้ม และแดงแกมชมพู ซึ่งเกิดจากธาตุโครเมียมที่อยู่ในพลอย

สปิเนลเริ่มเป็นที่รู้จักในตลาดโลกในปี ค.ศ. 1982 ในงานทูซอนโชว์ (Tuczon Show 1982) สหรัฐอเมริกา สีแดง คุณภาพดี ราคาจะอยู่ในช่วง 2,000 - 3500 เหรียญต่อกะรัต

คุณสมบัติของสปิเนล... สปิเนล เป็นแม็กนีเซียม อลูมิเนียมอ๊อกไซด์ มีสูตรเคมีว่า Mg AI₂ O₄ เหล็กเฟอร์รัส สังกะสี และมังกะนีส อาจจะแทนที่แมกนีเซียมได้ ชนิดสีแดงใสสะอาด เป็นแมกนีเซียม สปิเนลที่เกือบบริสุทธิ์ คนมักเข้าใจว่าเป็นทับทิม

ถ้าเป็นเหล็กสปิเนลสีเขียว แก่ถึงดำ เรียกว่านิลตะโก และถ้าเป็นโครมสปิเนล สีเหลืองถึงน้ำตาลปนเขียวเรียก พิโคไทต์ (pico tite) สปิเนลเป็นพลอยหักเหเดี่ยว ตกผลึกในระบบ ไอโซเมตริก รูปผลึกธรรมชาติ เป็นรูปออกตาฮีดรอน คล้ายผลึกของเพชร และฟลูออไรท์ ค่าดัชนีหักเหเท่ากับ 1.718 ความถ่วงจำเพาะ ประมาณ 3.58 - 3.61ความแข็งเท่ากับ 8 ซึ่งเป็นสาเหตุให้สปิเนลได้ชื่อว่า เป็นพลอยแดง เนื้ออ่อน เพราะมีความแข็งน้อยกว่าทับทิม ซึ่งมีความแข็ง 9 แต่ไม่ได้หมายความว่า สปิเนลเนื้ออ่อนมาก จนถึงขนาดขีดข่วนได้ง่าย ความแข็งระดับ 8 ถือเป็นความแข็ง ที่ใช้ได้ มากกว่ามรกต อัญมณีราคาแพง ซึ่งมีความแข็งเพียง 6.5 และมากกว่าควอตซ์ ซึ่งมีความแข็ง 7 ทำให้สปิเนลไม่เป็นรอยได้ง่าย เมื่อโดนผงฝุ่นควอตซ์ในบรรยากาศ และถูกเช็ดถูบ่อยๆ

แหล่งของสปิแนล... มักจะพบสปิเนลพร้อมกับคอรันดัม ดังนั้นแหล่งใหญ่ของสปิเนลจึงได้แก่ พม่า และศรีลังกา นอกจากนั้นพบที่อัฟกานิสถาน ไทย บราซิล อัฟริกา และออสเตรเลีย แหล่งเก่าแก่ที่สุดอยู่ที่ อัฟกานิสถาน แคว้น badakshan

สปิเนลที่ดังที่สุด สปิแนลเม็ดใหญ่ที่สุดเท่าที่เคยพบมีน้ำหนักถึง 520 กะรัต ปัจจุบันอยู่ในพิพิธภัณฑ์ British Gemmological Museum of London เม็ดที่มีชื่อเสียงที่สุดคือ Timur Ruby ประดับในมงกุฏ ของกษัตริย์ อังกฎษ (Crown Jewel of England) เป็นสปิแนลสีแดงที่ไม่ได้เจียแต่ขัดมัน คนเข้าใจผิด คิดว่าเป็น ทับทิม แต่ไม่ใช่ เดิมเป็นของ Tamelane ผู้ครองแคว้นมงโกล หลานของเจงกีสข่าน ผู้ยิ่งใหญ่ Timur Ruby สลักชื่อเจ้าของเดิม เป็นภาษาอาระบิคไว้ในเม็ดนั้นด้วย ทำให้เป็นพลอยประวัติศาสตร์ที่น่าสนใจยิ่ง

สปิเนลที่เด่นอีกเม็ดหนึ่ง คือ Black Prince's Ruby เป็นสปิเนลสีแดง ที่เข้าใจว่าเป็นทับทิม เช่นเดียวกับ"ติมูร์" และได้จากแหล่งเดียวกัน คืออัฟกานิสถาน มีประวัติเล่าว่า Black Prince Ruby เม็ดนี้ King Henry นำมาสวม ใส่ออกรบในสงคราม 100 ปีของ Agincourt สปิเนลเด่นๆ ที่น่าสนใจอีก เห็นจะได้แก่คอลเลคชั่นของ Crown Jewel of Iran ซึ่งเป็นสปิเนลสีแดง น้ำเยี่ยม น้ำหนัก ตั้งแต่ 100 - 500 กะรัต

วิธีแยกทับทิมออกจากสปิเนลสีแดง... เนื่องจากพลอยทั้งสอง มีความเหมือนที่ยากจะแยกด้วยตาเปล่า จึงต้องใช้วิธีการ ทางวิทยาศาสตร์ เข้ามาช่วย วิธีการที่ง่ายที่สุดคือ การแยกตามคุณสมบัติทางแสง ทับทิมเป็นพลอยหักเหคู่ สปิเนลเป็นพลอยหักเหเดี่ยว ทับทิมมีค่าดัชนีหักเห 2 ค่า สปิเนลมีเพียงค่าเดียว ทับทิมมีเพลียวโครอิซึ่ม(สี 2 สีที่พบในพลอยหักเหคู่ ที่มีสีเห็นได้จากไดโครสโคป) สปิเนลไม่มีเพลียวโครอิซึ่ม การแยกตามความถ่วงจำเพาะ อาจเป็นอีกวิธีหนึ่งที่ช่วยได้ โดยการจุ่มทับทิม และสปิเนลลงในน้ำยา 3.32 ทับทิมจะจมเร็วกว่าสปิเนล เพราะทับทิมมีค่าความถ่วงจำเพาะสูงกว่า

สปิแนลสังเคราะห์... เริ่มผลิตขึ้นในช่วงต้นศตวรรษที่ 20 มีผลิตหลายสี เพื่อเลียนแบบทับทิม ไพลิน และอะความารีน แต่ส่วนใหญ่สังเกตได้ง่าย เพราะสีที่ได้สดเกินไปดูได้ง่าย จึงไม่น่ากลัวเท่าที่ควร การแยกสปิเนล สังเคราะห์สีแดงออกจากสปิเนลสีแดงธรรมชาติ ทำได้ไม่ยากนัก เมื่อดูจาก inclusion ภายในสปิแนลสังเคราะห์ จะพบฟองอากาศ และเส้นโค้ง ส่วนสปิแนลธรรมชาติมักพบผลึกอ๊อกตาฮีดรอนของสปิแนลเล็กๆ อยู่ภายใน ตำหนิของเหลวรูปรอยนิ้วมือ fingerprint ผลึกเพทาย (zircon halo) และsilk

สปิเนล...พลอยที่น่าลงทุนที่สุดในตออนนี้ สปิเนลสีแดงสวย แต่มีราคาถูกกว่าทับทิม ซึ่งหายาก และเป็นที่นิยมมากกว่า สปเนลจึงเป็นพลอยธรรมชาติสีแดงที่น่ารีบจับจอง เพราะอีกไม่นานราคาคงถีบตัวสูงขึ้น ถ้าความสวยงาม เป็นที่รู้จักมากขึ้น สปิเนลเป็นพลอยที่มีเสน่ห์ และมีชีวิตชีวา โดยเฉพาะสัดส่วนของผลึกที่สวยงามตามธรรมชาติ และสีที่สวยสด ไล่เรียงตั้งแต่สีแดงสด ถึงแดงชมพู สปิเนลเป็นพลอยที่มีโทนสีหลากหลาย ...มากที่สุดเท่าที่ เคยพบ มีหลายเม็ดที่สวยเทียบเท่า ทับทิมคุณภาพดีเยี่ยม จนอาจเรียกได้ว่าเป็นอัญมณีที่เทียบรัศมีทับทิมได้ สปิเนลจึงเป็นพลอยที่มีเสน่ห์ คลาสสิค น่าศึกษา น่าชื่นชม และน่าเป็นเจ้าของอย่างที่สุด